تبلیغات
اسماعیلیه نیوز - اجتهاد از دیدگاه سلفیه
پایگاهی برای شناخت مذاهب اسلامی با رویکردی تقریبی
اجتهاد از دیدگاه سلفیه
پنجشنبه 3 اسفند 1396 ساعت 01:14 ب.ظ | نوشته ‌شده به دست مسافر786 | ( نظرات )

نویسنده: مجتبی محیطی

اجتهاد در دین جایز است و خداوند در قرآن مجید آن را بر گروهی از مسلمانان واجب کرده است و می‌فرماید: «همه‌ی مؤمنان نمی‌توانند به سفر بروند، و باید گروهی از مؤمنان سفر کرده تا در دین خدا تفقّه کنند (مجتهد شوند) و چون بازگشتند، مردم خود را هشدار دهند، باشد که (از زشتکاری) حذر کنند». [1] در این آیه‌ی شریفه، خداوند بر گروهی از مؤمنین به عنوان واجب کفایی، واجب نموده که به دنبال تحصیل علم و دانش در مسائل دین بروند تا بتوانند به مرحله‌ی تفقه در دین که همان مرحله‌ی اجتهاد است برسند و بتوانند احکام خداوند را از کتاب و سنت استنباط کرده، هم خود به آن عمل نمایند و هم دیگران را از آن آگاه سازند. بنابراین راه اجتهاد باز است و اشخاصی که در  علم فقه ممحض شوند، می توانند فتوا دهند. بنابراین اجتهاد مانند هر علم دیگری نیاز به تخصص دارد به همین جهت کسانی می توانند به اجتهاد در دین بپردازند که قدرت استنابط احکام فقهی را داشته باشند.  

سلفیه از جمله جریان‌های فکری است که قائل به اجتهاد است. از این جهت اشکالی به آنان وارد نیست. ولی برخی از کردارها و رفتارها از سوی برخی عالمان سلفی باعث شده است که جوانان بسیاری تصور کنند که باید شخصا به قرآن و روایات مراجعه کنند. این تصور باعث شده است که جوانان سلفی، بدون داشتن معلومات کافی به تفسیر دین بپردازند و موجبات تکفیر را در جهان اسلام به وجود آوردند. یوسف قرضاوی در این باره می‌گوید: «از مشکلات عصر ما این است که بسیاری از جوانانی که چند کتاب دینی مخصوصاً کتب حدیثی می‌خوانند، خیال می‌کنند عالم دهرند و ادعای اجتهاد در دین را دارند. در حالیکه هنوز قواعد ادبیات عرب را هم نمی دانند و چه بسا هنوز اعراب کلمات را خوب نمی دانند. علم اصول و فقه نخوانده مجتهد شده‌اند و نه تنها درباره ائمه دین بلکه درباره علمای صحابه نیز نظر می‌دهند و می‌گویند آنان مردانی بوده‌اند و ما نیز مردانی هستیم». [2]

اجتهاد در لغت و اصطلاح

اجتهاد در لغت از باب افتعال از ماده جَهد یا جُهد به معنای طاقت، توان، مشقت و سختی است[3] و در اصطلاح نیز دارای تعاریف متعددی است. اگر چه این تعاریف در ظاهر با یکدیگر مختلفند، ولی یک معنا دارند.[4] چنانچه غزالی در تعریف اصطلاحی اجتهاد می‌نویسد: نهایت تلاش مجتهد، برای علم به احکام شریعت، تا جایی که احساس کند، تلاش بیشتر فایده‌ای ندارد.[5]  شاطبی[6]، شوکانی [7] و ابن‌عثیمین[8] نیز همین تعریف را با عباراتی دیگر بیان کرده‌اند. با توجه به تعاریف ارائه شده می‌توان گفت: اجتهاد در اصطلاح و در نزد اصولیین به معنای: «بذل الوسع فی النظر فی الادله الشرعیه لاستنباط الاحکام الشرعیه؛ نهایت تلاش در ادله شرعی برای استنباط حکم شرعی است».[9]

مراتب اجتهاد

بر اساس تقسیم بندی شاه ولی الله[10] و برخی از سلفیه[11] اجتهاد دارای مراتب سه گانه است. "اجتهاد مطلق"، "اجتهاد در مذهب" و "اجتهاد متجزی". مجتهد مطلق به مجتهدی می‌گویند که در روش اجتهاد، صاحب سبک است. احکام شریعت را از کتاب، سنت، اجماع و قیاس استخراج می‌کند. در اصول، فروع و طرق استنباط از هیچ کس پیروی نمی‌کند، بلکه به واسطه قواعدی که خود وضع کرده است، اجتهاد می‌کند.[12] مجتهد در مذهب به مجتهدی گویند که در مذهب خاصی مجتهد است. مجتهد در مذهب با بررسی سخنان امام مذهب خود برخی از سخنان را بر برخی دیگر ترجیح می‌دهد و گاهی نیز برای دیدگاه امام مذهب خود ادله‌ای از کتاب و سنت اقامه می‌کند، تا جبران ضعف دلیل کند.[13] مجتهد متجزی نیز یعنی این که مجتهد در برخی از مسائل یا ابواب فقهی مانند طهارت، نکاح، بیع، ارث و... توانایی اجتهاد داشته باشد.[14]

از بین اقسام سه گانه اجتهاد، سلفیه قائل به اجتهاد مطلق هستند. از این رو  برای خود جایگاهی مانند ائمه اربعه متصوّر هستند و معتقدند همانگونه که ائمه اربعه اجتهاد کردند، ما نیز می‌توانیم اجتهاد کنیم. ابن تیمیه [15] و اکثر سلفیه، تجزی در اجتهاد را نیز می‌پذیرند. اما اجتهاد در مذهب را در واقع همان تقلید از ائمه اربعه می‌دانند که از نظر آنان قبیح است.

دلایل سلفیه بر اجتهاد

سلفیه قائل به انفتاح باب اجتهاد هستند. ادله آنان بر این مدعی را در5 دلیل می‌توان خلاصه کرد. هر چند برخی از این دلایل به جای این که جنبه اثباتی داشته باشد جنبه سلبی دارد. یعنی ادله سلفیه، بیشتر ناظر به نفی تقلید است تا اثبات اجتهاد.

دلیل اول: مهمترین دلیلی که سلفیه بر مذمت تقلید و انفتاح باب اجتهاد ارائه کرده‌اند، سیره سلف و صحابه است. آنان می‌گویند همانگونه که سلف از فرد خاصی تقلید نکرده، بلکه شخصا به کتاب و سنت مراجعه می‌کردند، ما نیز باید به کتاب و سنت مراجعه کنیم؛ زیرا تقلید از ائمه اربعه یا یک شخص خاص، مخالف با سیره سلف صالح است.[16]

دلیل دوم: از جمله روایاتی که بسیار مورد استناد سلفیه قرار گرفته است، حدیث "اجتهاد حاکم" است. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود:  «إِذَا حَكَمَ الحَاكِمُ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَصَابَ فَلَهُ أَجْرَانِ، وَإِذَا حَكَمَ فَاجْتَهَدَ ثُمَّ أَخْطَأَ فَلَهُ أَجْر؛ٌ[17] اگر حاکم بر اساس اجتهاد خود، حکم دهد، در صورتی که مطابق با واقع باشد، دو پاداش دارد و در صورتی که حکمش مطابق با واقع نباشد و خطا کند، یک پاداش دارد». سلفیه با استناد به این روایت، معتقد است دین اسلام، راه اجتهاد را باز دانسته، مردم را به سوی اجتهاد ترغیب نموده است. [18]

دلیل سوم: از دیگر روایاتی که سلفیه بر جواز اجتهاد اقامه کرده است حدیث معاذ است.[19] پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله) وقتی معاذ را به به یمن فرستاد به او گفت: بر چه اساسی قضاوت می‌کنی؟ گفت: بر اساس کتاب خدا. پیامبر(صلی الله علیه و اله) فرمود: اگر حکم آن را در کتاب خدا نیافتی؟ گفت: بر اساس سنت پیغمبر خدا قضاوت می‌کنم. پیغمبر(صلی الله علیه و اله) فرمود: اگر آن را در سنت پیامبر نیافتی؟ معاذ گفت: طبق رأی خودم اجتهاد می‌کنم. پیغمبر(صلی الله علیه و اله) به سینه‌اش زد و فرمود: حمد و سپاس خدائی را سزاست که فرستاده پیغمبر خدا را موفق به انجام چیزی گردانده است، که پیغمبر خدا را راضی می‌کند.[20]

این حدیث از جهاتی مورد خدشه است از جمله این که البانی در حاشیه ترمذی حکم به ضعف این روایت کرده است. [21] از نظر دلالی نیز اشکالات متعددی به این روایت وارد است. از جمله این که پذیرفتن این حدیث، به معنای اقرار پیامبر اکرم (صلی الله علیه و اله)  به نقص شریعت است؛ زیرا بر اساس این حدیث، پیامبر(صلی الله علیه و اله) فرمود که سنت و کتاب دارای نقص است و تو می‌توانی به رأی شخصی خود عمل کنی! همچنین با پذیرفتن این حدیث، لازم می‌آید که اجتهادات و آراء شخصی صحابه، عِدل قرآن و سنت قرار گیرد.[22]

دلیل چهارم: سلفیه با این باور که اجتهاد منحصر به زمان و مکان خاصی نیست، هر کسی را که ابتدایی‌ترین شرایط اجتهاد را دارا  باشد مجتهد فرض می‌کنند. از این رو امکان اجتهاد در همه اعصار را دلیل دیگری بر جواز اجتهاد می‌دانند. [23] محمد بن عبدالوهاب دراین‌رابطه می‌گوید: «یکی از سنّت‌هایی که شیطان جعل کرده، این است که تصور شود، فقط مجتهد مطلق، قرآن و سنّت را درک می‌کند و مجتهد کسی است که باید دارای صفات آن‌چنانی باشد. این صفات آن‌قدر زیاد است که ممکن است به‌طور کامل در ابوبکر و عمر هم پیدا نشود... . شکر خدا که این شبهه شیطانی که از ضروریات عامه گشته، از جهات متعددی مردود و باطل است.» [24] برخی دیگر نیز معتقدند، تحصیل شرایط اجتهاد از حقوق، طب و فلسفه سخت‌تر نیست. [25]

این سخنان اگر چه تا حدودی درست به نظر می‌رسد و اجتهاد نیز مانند دیگر علوم، قابل دسترسی برای متخصصین آن علم است، ولی به هر حال دارای شرایط خاصی است که برخی از علمای سلفی نیز به آن پرداخته‌اند، ولی برخی از سخنان متناقض سلفیه، باعث شده است، اشخاصی که در حوزه دین تخصص کافی ندارند، تصور کنند، می‌توانند اجتهاد کنند. تا جایی که شکری مصطفی، رهبر «جماعت المسلمین» مصر  نیز که مهندس کشاورزی است، ادعای اجتهاد در دین دارد. وی هنگامی که دستگیر شد و در دادگاه محاکمه می‌شد، گفت: چرا باید ائمه اربعه، قرآن و روایات را تفسیر کنند! و دیگران چنین حقی نداشته باشند. همانطور که آنان می‌توانند تفسیری از کتاب ارائه دهند، دیگران نیز می‌توانند و اکنون این بازکردن مجدد باب‌های اجتهاد، به شکری مصطفی محوّل شده است، تا آنجا که می‌تواند به تفسیر قرآن و سنت بپردازد و از آنها قانون استخراج کند. [26]

دلیل پنجم: سلفیه برای اثبات اجتهاد به مذمت تقلید پرداخته اند. آنان بیشتر از آن که در صدد اثبات اجتهاد باشند به مذمت تقلید پرداخته اند. همچنانکه در ادله قبلی نیز این امر نمایان بود. از این رو تقلید را بدعت در دین می‌دانند. چون بر این باورند که تقلید از غیر معصوم باعث ترجیح قول غیر معصوم بر سنت معصومانه الهی می‌شود. بنابراین باید اجتهاد کرد.[27] البانی در این رابطه می‌گوید: تعجب می‌کنم از برخی معاصرین که در امور فقهی و فرعی، منجمد در آراء سلف هستند و از آنان تقلید می‌کنند، حتی در صورتی که سنتی صریح بر مخالفت آراء امام مذهب خود مشاهده کنند از آراء امام مذهب خود دست بر نمی‌دارند، در حالی که همین افراد در مسائل جدید که سلف اظهار نظر نکرده‌اند اجتهاد می‌کنند، در امور فقهی با پیروی از ائمه اربعه، مخالف با سنت عمل کرده، در امور جدید ادعای اجتهاد مطلق دارند. این‌ها بدعتی است که در دین سابقه ندارد. [28]

در نقض این دلیل باید گفت: اهل بدعت دانستن پیروان مذاهب فقهی اربعه، اولا بی‌احترامی به زحمات علمای اهل سنت است که قرن‌ها زحمت کشیده و با اجتهاد در مذهب[29] احکام فقهی را بیان کرده‌اند.  ثانیا موجبات تفرقه و تکفیر در بین اهل سنت را فراهم آورده است؛ زیرا برخی اشخاص با این تصور که تقلید بدعت و مذموم است، به سوی اجتهاد متمایل شده و چون شرایط کافی برای اجتهاد را نداشتند، با تمسک به ظاهر آیه یا روایتی، دیگران را تکفیر کرده‌اند.

بنابراین اجتهاد از دیدگاه سلفیه با ایراداتی روبروست که مهمترین آن رشد تکفیر در جامعه است. چون اشخاصی بر کرسی افتا تکیه زده‌اند که شرایط اجتهاد را ندارند ولی خود را مجتهد مطلق می‌پندارند.

برای دریافت کامل مقاله اینجا کلیک کنید.


مرتبط با: سلفیه , مقالات من ,

می توانید دیدگاه خود را بنویسید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.
 
موضوعات
نویسندگان
برچسب ها
زکاه فطره از دیدگاه اسماعیلیان , دکتر عصام العماد شیعه مستبصر , علت فراموشی واقعه غدیر , شیعه وانشعابات آن , مهدویت از دیدگاه اسماعیلیه , آیا امام اسماعیلیان دارای ویژگی امامت است؟ , حدیث منزلت , اسماعیلیان هند , فضایل امیر المومنین علی علیه السلام , یاسر الحبیب (عمامه های انگلیسی) , خواجه های هند , داعش , سید ابوالفضل برقعه ای , رهبر دروزیان در زمان حاضر , رحیم پور/شیعه واقعی درد دین دارد , معاد جسمانی , قیامت از دیدگاه نزاریان , ارتباط آقاخان اول با انگلیسی ها , سید مصطفی حسینی طباطبائی , مبارزه امام علی در خیبر , احتجاجات امیر المومنین بر حقانیت خودش , بشهت وجهنم از دیدگاه ناصر خسرو , عبدالله میمون , ایمن الظواهری رهبر گروه القاعده , توحید از دیدگاه اسماعیلیه , اسماعیلیان قهستان , عزاداری+اسماعیلیه , خوجه های اثنی عشری , زندگی نامه خواجه نصیر الدین طوسی , تاویل از دیدگاه ناصر خسرو , جن از دیدگاه داعی ابن ولید , مکتب القرآن , علت تفاوت نماز خواند شیعیان با اهل سنت , مروری بر زندگی حسن صباح , علامه بدرالدین رهبر معنوی زیدیه , انحرافات بیت شیرازی , ابن تیمیه ناصبی , انگشتر بخشی حضرت علی علیه السلام , ابو یعقوب سجستانی , حج در اعتقادات اسماعیلیه , اسماعیلیه خالصه , ارتباط القاعده با آمریکا , خواجه نصیر الدین طوسی کیست؟ , اسماعیلیه در خاورمیانه , جهاد در فریضه غائبه , مذهب دروزیان , امامت از دیدگاه حمید الدین کرمانی , بهشت حضرت آدم , آیت الله جوادی آملی-زیارت عاشورا , امامت از دیدگاه اسماعیلیه ,
لینک دوستان
دیگر موارد
تعداد مطالب :
تعداد نویسندگان :
آخرین بروز رسانی :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
بازدید کل :
آخرین بازدید :

Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت